80. rocznica śmierci porucznika Jana Borysewicza pseudonim “Krysia”. Do uczczenia pamięci o tym niesamowitym człowieku przygotowywaliśmy się w Polsce od kilku miesięcy. Powstało w tym czasie jubileuszowe wydanie biuletynu pt. “Szlakiem Narbutta”, którego pomysłodawcą w czasach okupacji był właśnie porucznik “Krysia”. Z drukarni dotarły do nas pamiątkowe karty pocztowe, a wraz z upływem czasu przybywało nam sojuszników wspierających nasze przedsięwzięcie. Dołączył do nas Wileńsko-Nowogródzki Okręg Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej wpierając merytorycznie nasze plany. Na dwa tygodnie przed planowanymi przez nas obchodami do grona organizatorów dołączył Solecznicki Oddział Rejonowy Związku Polaków na Litwie wykazując się niesamowitą, w naszej ocenie, sprawnością organizacyjną. Zadbaliśmy również o zgodę Litewskiej Straży Granicznej, ponieważ część uroczystości miała się odbyć w ścisłym pasie przygranicznym, o kilkadziesiąt metrów od Białorusi.
21 stycznia 2025 r. stawiliśmy się w Kowalkach (w rejonie orańskim), w miejscu gdzie 80 lat wcześniej wpadł w zasadzkę zorganizowaną przez NKWD porucznik Jan Borysewicz ps. “Krysia”. Zginął, chcąc odnaleźć na placu boju jednego ze swoich podkomendnych. Licznie zgromadzonym na uroczystości rodakom towarzyszył nasz oddział rekonstruktorów w mundurach partyzanckich, którzy wystawili wartę honorową oraz poczet sztandarowy. Krótki rys historyczny o wydarzeniach z 21. stycznia 1945 wygłosił przy pamiątkowym obelisku, odsłoniętym w Kowalkach w 2014 roku, historyk dr. Kazimierz Krajewski. Porywające wystąpienie Mera Rejonu Solecznickiego Pana Zdzisława Palewicza, poprzedziło złożenie kwiatów i zapalenie zniczy.
Z Kowalek udaliśmy się do Centrum Rozrywki i Biznesu w Ejszyszkach, gdzie obszerny referat dr. Krajewskiego przybliżył uczestnikom obchodów historię Armii Krajowej, koncentrując swoją opowieść na “Krysiakach”, jak nazywano podkomendnych porucznika Jana Borysewicza. Do zebranych w auli zwrócił się Konsul Generalny RP pan Dariusz Wiśniewski, dziękując za podjęty trud organizacji uroczystości. Następnie wszyscy stawili się w kościele pod wezwaniem Wniebowstąpienia Pańskiego, gdzie odprawiona została w intencji porucznika “Krysi” i jego podwładnych uroczysta Msza Święta, koncelebrowana, pod przewodnictwem księdza proboszcza, Wiktora Bogdziewcza. Następnie przeszliśmy na miejscowy cmentarz. Duże wrażenie na licznie zgromadzonych wywołało wejście na cmentarz umundurowanego oddziału partyzanckiego, uzbrojonego w pochodnie. Skaczące przy niewielkich podmuchach wiatru ognie palących się głowni tworzyły klimat sprzyjający głębokiej refleksji. Po odtworzeniu hymnów Litwy i Polski Maria Sadowska jeszcze mocniej pogłębiła zadumę zebranych, deklamując piękny wiersz autorstwa Jana Rożanowskiego pt. “O przemijaniu”. Zwieńczeniem obchodów był Apel Pamięci odczytany przez starszego chorążego sztabowego Marcina Czerwińskiego przy symbolicznej mogile porucznika “Krysi” na ejszyskim cmentarzu. Uczestnicy złożyli wieńce i zapalili znicze. Lokalizacji rzeczywistej mogiły bohaterskiego komendanta Zgrupowania “Północ” Armii Krajowej, porucznika Jana Borysewicza ps. “Krysia”, do tej pory nie znamy. Jego zbezczeszczone ciało było przez oprawców obwożone po okolicznych miejscowościach i wystawiane na publiczny widok, jako przestroga. Miejsce pochówku nadal pozostaje tajemnicą…
Dzięki zaangażowaniu wielu osób i instytucji, jako Polacy, mamy prawo mówić, że 21 stycznia 2025 r. dopełniliśmy naszego patriotycznego obowiązku godnie wspominając “Wiernego Syna Ziemi Kresowej”, jak o nim pisano tuż po śmierci.
Miejsce: Litwa
